Dự án này do chương trình Hỗ trợ Phát triển Chính thức (ODA) của Nhật Bản tài trợ, đánh dấu lần đầu tiên hai nước sử dụng ODA cho hoạt động khai thác và tinh chế đất hiếm.
Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) đã cử chuyên gia trong các lĩnh vực như địa chất và hóa học môi trường đến Malaysia trong tháng trước để khảo sát.
Giới chức hai bên đang thảo luận về mục tiêu và các chi tiết cụ thể khác của dự án. Khoảng 10 nhân viên từ Malaysia, bao gồm các chuyên gia về chế biến khoáng sản, sẽ đến Nhật Bản để đào tạo.
Phía Nhật dự kiến cung cấp các công nghệ tinh chế thân thiện với môi trường cho Malaysia. Trong quy trình xử lý đất hiếm, các hóa chất thường được sử dụng để tách và thu hồi các nguyên tố từ bùn quặng. Quá trình này có thể tạo ra chất thải chứa vật liệu phóng xạ và gây ô nhiễm đất xung quanh nhà máy nếu quy trình không được thực hiện đúng cách.
Malaysia mong muốn các kỹ sư nước này có thể tiếp thu các công nghệ tiên tiến để khai thác và tinh chế đất hiếm. Ảnh: Nikkei Asia.
Chính phủ Malaysia ước tính nước này có khoảng 16 triệu tấn đất hiếm, bao gồm neodymium và dysprosium, cả hai đều cần thiết để chế tạo động cơ cho xe điện.
Con số này bằng gần 1/3 trong tổng số 44 triệu tấn của Trung Quốc, quốc gia dẫn đầu thế giới về trữ lượng đất hiếm, theo dữ liệu do Cơ quan Khảo sát địa chất Mỹ (USGS) công bố năm 2025. Tuy nhiên, Malaysia chưa tinh chế được nhiều đất hiếm do thiếu công nghệ.
Trung Quốc kiểm soát khoảng 90% hoạt động tinh chế, trong khi Malaysia đứng thứ hai với khoảng 4%.
Nhật Bản vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu đất hiếm từ Trung Quốc, dù đã nỗ lực tìm kiếm các nguồn thay thế trong nhiều năm qua.
Thông qua dự án tăng cường quan hệ thông qua hỗ trợ công nghệ, Nhật Bản kỳ vọng sẽ giành được quyền ưu tiên tiếp nhận nguồn đất hiếm từ Malaysia.
Hồi tháng 2, Bắc Kinh thông báo cấm xuất khẩu các mặt hàng lưỡng dụng, bao gồm hàng hóa và công nghệ có thể sử dụng cho cả mục đích dân sự và quân sự, đối với 20 thực thể của Nhật Bản. Quyết định này làm dấy lên lo ngại rằng đất hiếm có thể nằm trong danh mục bị hạn chế.
Trung Quốc dẫn trước Nhật Bản trong việc hỗ trợ phát triển đất hiếm ở Malaysia. Khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thăm Malaysia vào tháng 4/2025, ông đã công bố kế hoạch giúp nước này nâng cao khả năng phát triển đất hiếm.
Tuy nhiên, Trung Quốc thường đưa các kỹ sư trong nước sang khi thực hiện các dự án như vậy. Trong khi đó, Malaysia mong muốn các kỹ sư nước này có thể tiếp thu công nghệ tiên tiến để khai thác và tinh chế đất hiếm.
Giới chức Nhật Bản cho rằng chương trình ODA của nước này có thể đáp ứng nhu cầu đó của Malaysia. Các chuyên gia và nhân viên JICA thường làm việc trực tiếp tại nước tiếp nhận để chuyển giao kỹ thuật và đào tạo nhân lực địa phương.
Nhật Bản cũng đang tìm kiếm các nguồn cung đất hiếm khác. Chính phủ nước này dự kiến thúc đẩy khai thác tại Namibia ở Tây Nam Châu Phi. Trong khi đó, tập đoàn thương mại Sojitz của Nhật Bản có kế hoạch mở rộng nhập khẩu đất hiếm từ Australia, tăng danh mục từ hai lên khoảng 6 nguyên tố đất hiếm trung bình và nặng vào giữa năm 2027.
Quan chức Bộ Ngoại giao Nhật Bản khẳng định nếu dự án hợp tác với Malaysia thành công, Tokyo có thể triển khai các sáng kiến tương tự với những nền kinh tế mới nổi khác nhằm xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm đa dạng và ổn định hơn.
(Theo Nikkei Asia)
