Cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran đã phơi bày một lỗ hổng đáng ngại trong nền kinh tế toàn cầu: Sự gián đoạn tại các điểm nghẽn then chốt, như Eo biển Hormuz, có thể tàn phá thương mại quốc tế.
Việc Eo biển Hormuz bị phong tỏa đã đẩy tăng giá năng lượng trên toàn cầu, gây ra tổn thất ở khắp nơi, từ các nhà máy ở Ấn Độ cho đến các trạm xăng ở bang Louisiana (Mỹ).
Mặc dù một thỏa thuận hòa bình giữa hai nước hứa hẹn sẽ mở cửa trở lại tuyến đường biển huyết mạch này, nhưng mỗi động thái dù là nhỏ nhất xung quanh khu vực này vẫn khiến thị trường toàn cầu chao đảo. Iran hôm 20/6/2026 nói rằng nước này đã đóng cửa Eo biển Hormuz. Quân đội Mỹ đã bác bỏ tuyên bố này và cho biết hoạt động giao thông tại đây vẫn tiếp tục diễn ra.
Cuộc khủng hoảng đang diễn ra này làm nổi bật những lo ngại tiềm tàng về các nút thắt thương mại khác trên khắp Châu Á, Trung Đông và Mỹ Latinh. Các tuyến đường hàng hải như vậy, bao gồm Eo biển Malacca và kênh đào Panama, đóng vai trò sống còn đối với dòng chảy năng lượng và hàng tiêu dùng trên toàn thế giới - và đều rất dễ bị tổn thương trước cuộc khủng hoảng địa chính trị tiếp theo.
Eo biển Hormuz
Eo biển Hormuz là động mạch quan trọng đối với thương mại năng lượng toàn cầu. Một phần năm (1/5) lượng dầu vận chuyển của thế giới và một phần đáng kể nguồn cung khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) phải đi qua tuyến đường biển eo hẹp này, nơi kết nối Vịnh Ba Tư với các thị trường quốc tế. Dòng chảy năng lượng qua Eo biển này đặc biệt quan trọng đối với các thị trường Châu Á như Hàn Quốc và Nhật Bản.
Cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran đã bóp nghẹt sự di chuyển của các tàu thuyền qua Eo biển và tạo ra hiệu ứng dây chuyền lan rộng khắp nền kinh tế thế giới. Ngay cả trước khi Iran thông báo đóng cửa hành lang này một lần nữa vào cuối tuần qua - với lý do Washington không ngăn chặn được các cuộc đụng độ ở Lebanon - các chuyên gia đã cảnh báo rằng có thể mất hàng tuần để giao thông bình thường trở lại sau các cuộc đàm phán hòa bình.
Eo biển Malacca
Kết nối Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, Eo biển Malacca là tuyến đường biển nhanh nhất để các nguồn cung năng lượng di chuyển từ Trung Đông sang Châu Á. Đây là điểm nghẽn trung chuyển dầu lớn nhất thế giới, với 23,2 triệu thùng dầu đi qua vùng nước này mỗi ngày trong nửa đầu năm 2025, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA). Trung Quốc, quốc gia nhập khẩu gần 8 triệu thùng dầu thô qua eo biển này mỗi ngày trong nửa đầu năm ngoái, đặc biệt phụ thuộc vào tuyến đưởng biển này.
Tầm quan trọng của Eo biển Malacca càng được chú ý hơn do việc đóng cửa Eo biển Hormuz, cũng như những phát biểu vào tháng 4/2026 của Bộ trưởng Tài chính Indonesia Purbaya Yudhi Sadewa, người đã đưa ra ý tưởng thu phí đối với các tàu đi qua kênh hải trình này. Các quan chức Indonesia sau đó đã rút lại các tuyên bố trên.
Kênh đào Panama
Kênh đào Panama là một phễu lọc quan trọng cho hàng hóa thương mại đi và đến các cảng của Mỹ. Kết nối Thái Bình Dương và Đại Tây Dương, tuyến đường thủy nhân tạo này xử lý khoảng 40% lưu lượng tàu container của Mỹ - tương đương 270 tỷ USD mỗi năm - theo Ủy ban Hàng hải Liên bang Mỹ.
Kênh đào Panama đã bị cuốn vào những căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố muốn giành lại quyền kiểm soát kênh đào này và chỉ trích sự can thiệp của Bắc Kinh vào hành lang này. Tập đoàn CK Hutchison có trụ sở tại Hong Kong từng vận hành hai cảng ở hai đầu kênh đào trước khi Tòa án Tối cao Panama hủy bỏ hợp đồng vào tháng 1/2026.
Kênh đào Suez
Kênh đào Suez của Ai Cập cung cấp tuyến đường biển từ Châu Á sang Châu Âu, xử lý khối lượng lớn nguồn cung năng lượng và tàu container. Đây là điểm nghẽn trung chuyển dầu lớn thứ ba thế giới, với gần 5 triệu thùng dầu thô đi qua vùng nước này mỗi ngày trong nửa đầu năm 2025, theo EIA. Vào năm 2021, một tàu container dài khoảng 400 m mang tên Ever Given đã bị mắc kẹt ở kênh đào Suez trong 6 ngày, gây ra sự gián đoạn nghiêm trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Turkish Straits (Các Eo biển Thổ Nhĩ Kỳ)
Các Eo biển Thổ Nhĩ Kỳ là những tuyến đường thủy nằm giữa Biển Đen và Địa Trung Hải, cung cấp đường dẫn cho dầu từ các quốc gia như Nga và Kazakhstan, cũng như ngũ cốc từ Ukraine, để tiếp cận thị trường toàn cầu. Turkish Straits đã bị cuốn vào vòng xoáy địa chính trị kể từ khi chiến sự Ukraine bắt đầu, khi các lệnh trừng phạt của phương Tây đối với dầu mỏ Nga gây ra tình trạng tắc nghẽn giao thông tại tuyến đường này vào năm 2022.
Eo biển Bab el-Mandeb
Kẹp giữa Yemen và Djibouti, Eo biển Bab el-Mandeb kết nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và là một đường dẫn quan trọng cho dầu mỏ Trung Đông. Vào mùa xuân năm nay, Iran đã đe dọa đóng cửa Eo biển này với sự trợ giúp của các đồng minh Houthi ở Yemen.
(Theo Wall Street Journal)
